Website SBT

Page content

Informatie over kaakgewrichtsklachten

Afdeling Temporo Mandibulaire Dysfunctie (TMD).

TMD (Tempero Mandibulaire Dysfunctie) staat voor een groot aantal klachten die betrekking hebben op het functioneren van het kauwstelsel. Dat wil zeggen de kaken, de kaakgewrichten, de kauwspieren, de tanden en kiezen en in bredere zin de spieren van het hoofd/hals gebied.

Klachten van het kauwstelsel kunnen zich presenteren met verschijnselen, die daar helemaal niet op lijken.
Bijvoorbeeld: onbegrepen tandpijn, pijn in de kaken, oorpijn, pijn in het aangezicht en hoofdpijn, vastzitten van de kaken bij openen en sluiten, en het gevoel van verstopte oren. Genoemde verschijnselen kunnen duiden op TMD-klachten.

Op de afdeling TMD van de SBT worden deze klachten, na verwijzing, behandeld door een team van tandarts, fysiotherapeut en een klinisch psycholoog, en in samenwerking met de afdeling Mondziekten & Kaakchirurgie aan de Vrije Universiteit.
In de volgende hoofdstukken wordt ingegaan op de rol die deze disciplines spelen bij de behandeling van de TMD-klachten.

De rol van de tandarts

Eerste consult
Als u zich met mogelijke TMD-klachten aanmeldt bij de SBT wordt u voor een eerste consult gezien door de tandarts, die bekijkt of uw klachten een achtergrond hebben van TMD en de behandeling daarvan, mogelijk middels een machtiging van de verzekering, in het centrum kan plaatsvinden.
Het is mogelijk dat de tandarts van eerdere behandelaars gegevens opvraagt om een goede inschatting te maken van de achtergrond van de klachten waarmee u komt.
Tevens zal u gevraagd worden om een vragenlijst in te vullen, waarmee een beeld wordt verkregen van een aantal factoren, die een rol spelen bij het ontstaan van TMD-klachten.
Aan de hand van de verzamelde gegevens wordt door het team bekeken of behandeling bij de SBT geïndiceerd is en welke teamleden dit gaan doen.

Het vervolg
De tandarts zal dit met u bespreken, waarna na een eventueel.verkregen verzekeringsmachtiging de behandeling kan aanvangen.
De tandarts zal de coördinator van de behandeling blijven. Tevens is het eventueel vervaardigen van een splint (opbeetplaat/nightguard) de taak van de tandarts. Voor meer informatie: zie hoofdstuk "Informatie" over het gebruik van de opbeetplaat/splint.

De rol van de fysiotherapeut
De fysiotherapeut bekijkt het neuro-musculaire aspect van de TMD klacht, dat wil zeggen dat gekeken wordt naar het bewegen en het functioneren van het kauwstelsel.
De spieren spelen daarbij een grote rol.
Door middel van massage van de pijnlijke, overbelaste spieren wordt herstel van deze spieren bevorderd. Door het zelf leren masseren van deze spieren kan de behandeling door uzelf ondersteund worden door de patiënt zelf. Dit in combinatie met de bewustwording van verkeerd gebruik van de spieren bijvoorbeeld door parafuncties ( overactiviteiten, zie hoofdstuk "Parafuncties") maakt een belangrijk deel uit van de fysiotherapiebehandeling.


Komen de klachten het meest voort uit het kaakgewricht zelf, dan zal naast bovenstaande behandeling ook aandacht worden besteed aan het weer mobiel maken van het gewricht.
De rol van de psycholoog
Om een eerste indruk te krijgen over de rol van psychologische factoren bij kaakgewrichtklachten heeft iedere patiënt een vragenlijst ingevuld, waardoor een inschatting kan worden gemaakt of een gesprek met de psycholoog zinvol zou kunnen zijn. Als iemand al bij een psycholoog onder behandeling is, heeft een tweede verwijzing meestal niet zoveel zin. Wel kan na toestemming van de betrokkene met die therapeut worden overlegd.
Een gesprek met de psycholoog
Wanneer u wordt uitgenodigd voor een gesprek bij onze psycholoog, volgt een gesprek van drie kwartier tot een uur. Het doel is na te gaan of psychologische factoren inderdaad van belang zijn voor de klachten waarmee u zich heeft aangemeld en zo ja, of, hoe en door wie deze kant van het probleem kan worden behandeld. Aan het eind van het gesprek volgt dan ook een advies. Met u wordt overlegd of dat advies bruikbaar is en of aanvullende gesprekken zinvol zijn. U kunt natuurlijk ook zelf de mogelijkheid voor een gesprek met de psycholoog bij uw tandarts aankaarten als dat nog niet aan de orde is geweest en u dat zelf graag wilt.
Vervolg op het eerste gesprek
Kenmerkend voor de bijdrage van onze psycholoog is dat die altijd beperkt blijft tot een korte klachtgerichte behandeling. Lange vormen van psychotherapie kunnen in het kader van onze behandeling niet worden aangeboden. Wel kunnen de gesprekken helpen de zaken beter "in kaart te brengen" en via ontspannings- en stressmanagementtechnieken kunnen gewoontes als klemmen worden verminderd en bronnen van stress eventueel beter worden aangepakt. Er is hiervoor ook informatie in de vorm van brochures en cd’s e.d. aanwezig zodat u thuis kunt oefenen.
Kosten
De gesprekken met de psycholoog zijn een onderdeel van het uurtarief van de SBT en vragen derhalve geen extra financiële bijdrage, mits zij ten dienste staan van de specialistische tandheelkundige behandeling hier. Wel is bij te laat of niet afbellen van de afspraak de boeteregeling van de SBT van kracht.
Privacy
Het gesprek met de psycholoog is vertrouwelijk. In de patiëntenmap wordt een korte samenvatting gegeven van conclusies die relevant zijn voor de tandheelkundige behandeling.
Stress en klemmen
Het is bekend dat stress in de tandheelkunde een factor van betekenis kan zijn, vooral als die tot uitdrukking komt in parafuncties zoals klemmen, knarsen, nagelbijten, het spelen met het kunstgebit etc. De spieren worden dan zo belast dat er pijnklachten ontstaan bij het kaakgewricht, in kiezen of tanden of bijvoorbeeld onder de gebitsprothese.
Zie ook het hoofdstuk “Parafuncties”.
Chronische pijn
Ook wanneer ernstige pijnklachten lang aanhouden kan het zinvol zijn na te gaan op welke manier die pijn het beste gehanteerd kan worden, zodat die pijn u niet teveel belemmert bij dagelijkse activiteiten.
De rol van de kaakchirurg
De kaakchirurg zal alleen in geval van aanhoudende, pijnlijke, kaakgewrichtsklachten te hulp worden geroepen.
In eerste instantie kan een diagnostische verdoving van het kaakgewricht het vermoeden bevestigen, dat de aanhoudende pijn in het kaakgewricht is gelokaliseerd.
Als er sprake is van een langdurig aanhoudende pijnklacht van het kaakgewricht, die niet heeft gereageerd op de behandeling van tandarts, fysiotherapeut en psycholoog kan de kaakchirurg een spoeling van het gewricht overwegen (artrocentese). Door het spoelen worden schadelijke stoffen, die zich door overbelasting in het gewricht hebben gevormd, zoveel mogelijk afgevoerd.
Het is ook mogelijk een kijkoperatie in het gewricht uit te voeren (artroscopie), hetgeen meestal wordt gedaan als het spoelen van het gewricht tot onvoldoende resultaat lijdt.
Met een artroscopie kan inzicht worden verkregen in de toestand van het gewricht, eventuele verklevingen worden opgeheven en worden gespoeld.

PARAFUNCTIES
Patiënten, die zich bij onze afdeling kaakgewrichtsklachten aanmelden, hebben meestal last van pijn of moeheid rond het kaakgewricht en/of de kauwspieren. Zij hebben ook vaak hoofd- en nekpijn, overgevoelige of zelfs pijnlijke tanden en kiezen, knappende kaakgewrichten, of slijtage aan het gebit. De tandarts kan met een zogenaamde spalk of opbeetplaat de onderkaak in een meer ontspannen relatie met de bovenkaak brengen, waardoor meestal vermindering van klachten optreedt. Toch worden veel van de genoemde klachten vaak veroorzaakt of versterkt door bepaalde mondgewoontes van de patiënt zelf, de zogenoemde parafuncties.
Wat zijn parafuncties?
Parafuncties zijn alle extra activiteiten van de mond naast de normale functies, zoals kauwen, slikken en spreken. Parafuncties veroorzaken vaak een overbelasting van de tanden en kiezen. Vooral als u klachten heeft moet u uw best doen om de parafuncties te verminderen, zodat uw weefsels zich kunnen herstellen.
Welke soorten parafuncties zijn er?
De meest voorkomende zijn:
• Klemmen
• Knarsen
• Persen met de tong tegen de tanden
• Zuigen op lippen en wangen
• Spelen met de tong
• Nagelbijten
• Lipbijten
• Overmatig kauwgom kauwen
• Op pennen bijten
• Spelen met een kunstgebit
• Vacuüm zuigen met de tong
Pijn en slijtage door parafuncties
De krachten, die op het gebit en de kaken worden uitgeoefend, kunnen enorm groot zijn: de kauwspieren behoren tot de sterkste spieren van ons lichaam. Geen wonder dat het kauwstelsel zwaar belast wordt door dergelijke overactiviteit. Ook de tong is soms de boosdoener. Met de tong kan de rij voortanden uit het gelid worden geduwd, of door het zogenaamde "vacuüm zuigen" met de tong kan nekpijn ontstaan. Bij klemmen werken spieren in de buurt van de slapen mee en dit geeft bij sommige mensen weer aanleiding tot hoofdpijn. Vaak en langdurig klemmen kan leiden tot kiespijn, waarvoor dan tevergeefs behandeling bij de tandarts wordt gezocht. Soms worden kiezen en tanden getrokken op verzoek van een wanhopige patiënt, terwijl er van een ontsteking geen sprake is. Het nachtelijke knarsen leidt tevens tot versnelde slijtage van het gebit.
Ook protheseproblemen worden vaak door parafuncties verergerd. Door te spelen met het gebit en het aanklemmen wrikt men een goed zittend gebit sneller los. Ook drukplekken en resorptie van het kaakbot onder een prothese worden door klemmen verergerd.

Afleren van parafuncties
Het is dan ook de moeite waard dat iemand aandacht besteedt aan deze parafuncties en zijn best doet ze te verminderen.
Vaak heeft men helemaal niet in de gaten, dat men het doet en dan is het eerst nodig de gewoontes te herkennen. Het zijn hardnekkige gewoontes en het is niet altijd even makkelijk om ze af te leren. Een bijkomend probleem is dat parafuncties versterkt kunnen worden door (in)spanning, verhoogde concentratie en ook emotionele opwinding. In ieder geval is duidelijk aangetoond dat het klemmen en knarsen verergerd wordt door stress.

Hoe en waar
Binnen het kader van de behandeling van kaakgewrichtklachten bestaat de mogelijkheid om op een systematische wijze aandacht aan parafuncties te besteden. Hierbij worden technieken aan de hand gedaan om deze extra activiteiten van de kauwspieren te verminderen. Voor meer informatie kunt u terecht bij de tandarts bij wie u onder behandeling bent, bij de fysiotherapeut of bij de psycholoog.

INFORMATIE OVER HET GEBRUIK VAN DE OPBEETPLAAT / SPLINT
Als onderdeel van de behandeling van de klachten aan uw kauwstelsel is voor u een zogenoemde opbeetplaat (ook wel spalk of splint genoemd) vervaardigd.

Het doel van de opbeetplaat/splint
Een opbeetplaat heeft een aantal mogelijke functies:
• door een splint kan de tandarts op een relatief eenvoudige wijze onderzoeken of een andere stand van uw kaak verlichting geeft van uw TMD-klachten, zonder dat uw gebit schade wordt toegebracht.
• de splint voorkomt het contact tussen de boven- en de onderkiezen en kan zo bepaalde onbewuste mondgewoontes zoals klemmen/knarsen tegengaan of helpen deze te stoppen.
U wordt zich hiermee sneller bewust van deze gewoontes en kan ze zo om ze makkelijker afleren.
• indien u doorgaat met bijvoorbeeld tandenknarsen beschermt de splint uw gebit;
• door het dragen van de plaat gaan uw spieren op een andere lengte functioneren. Dit helpt om de spieren sneller te ontspannen.
• soms wordt met de opbeetplaat een stabiele stand van het kaakgewricht zelf bevorderd.
Uw tandarts zal u vertellen voor welk doel de opbeetplaat voor u gemaakt is.

Hoe draagt u de opbeetplaat/splint
Het gebruik van de opbeetplaat is afhankelijk van de functie. Dit kan variëren van delen van de dag tot 24 uur per dag. Vaak zal het aantal uren dat u de plaat per dag moet gebruiken na verloop van tijd verminderen. De periode gedurende welke de plaat gebruikt wordt varieert ook vaak sterk en hangt af van de functie van de plaat en van de snelheid waarmee het resultaat bereikt wordt. In het algemeen moet u erop rekenen dat de plaat enige maanden tenminste gedeeltelijk gedragen moet worden.
Uw tandarts zal u instrueren hoe u de plaat precies moet gebruiken.
Houdt u zich nauwkeurig aan deze instructies.

Het onderhoud
U kunt de plaat het best schoon houden met een tandenborstel met zachte of groene zeep, eventueel voor de binnenkant met een prothesetandenborstel. Indien op de plaat toch aanslag komt, kunt u hem een uur in een kopje water met een flinke scheut azijn leggen en daarna borstelen. Houdt u er rekening mee dat ook uw eigen tanden extra goed gereinigd moeten worden om schade als gevolg van het dragen van de plaat te voorkomen. Bij een goede mondhygiëne kunt u de plaat zeer lang dragen zonder enige schade aan uw gebit.

Materiaal.
De plaat is vervaardigd uit (poly)methyl-methacrylaat. Deze kunststof wordt onder hoge druk gepolymeriseerd waardoor deze zo onschadelijk mogelijk is.
Indien u allergisch bent voor deze stof dient u uw SBT-tandarts in te lichten!

FUNCTIEVERLIES VAN HET GEBIT
Door een verkeerd gebruik of onderhoud van het gebit kan een gecompliceerd verval van het gebit optreden, waarvan de behandeling ook gecompliceerd kan zijn. Ook kan als vervolg op de TMD-behandeling een ingrijpende aanpassing van het gebit moeten plaatsvinden om herstel van functie en daarmee stabiliteit van het behaalde resultaat zoveel mogelijk te waarborgen.
In grote lijnen onderscheiden we:

Functieverlies door knarsen / parafuncties
Functieverlies door tanderosie en/of eetstoornissen

Second opinion
Voor een second opinion (tweede mening) over het functioneren van uw kauwstelsel of bovenstaande klachten kunt u, na verwijzing door uw tandarts, bij de SBT een afspraak maken.